Datblygu plant cydnerth yn Betws: adlewyrchu ar weithio mewn ffordd sy’n ystyriol o drawma

Datblygu plant cydnerth yn Betws: adlewyrchu ar weithio mewn ffordd sy’n ystyriol o drawma

Mae Cymuned Addysg Gynnar Betws, o’r cychwyn, wedi ymwneud â helpu plant sydd yn byw mewn tlodi i dorri’r cylch dieflig y gall tlodi eu caethiwo ynddo a’u cynorthwyo i ddysgu, datblygu a thyfu hyd eithaf eu potensial. Yn fwy penodol, rydym eisiau gweld canlyniadau gwell o ran lleferydd ac iaith ac yn eu datblygiad cymdeithasol ac emosiynol. Rydym yn gwneud hyn gyda dealltwriaeth bod yr holl sefydliadau a’r gwasanaethau sy’n rhyngweithio gyda phlant a theuluoedd yn rhan o system gymhleth nad yw wedi ei threfnu mewn ffordd sy’n eu galluogi i groesawu’r cymhlethdod hwnnw. Ni fydd systemau a phrosesau sydd wedi eu trefnu mewn ffordd dameidiog a diraddiol yn gallu cydnabod a mynd i’r afael â rhychwant anghenion plant a’u teuluoedd yn llawn.

Rydym bellach yn deall yn llawer gwell y berthynas rhwng iechyd meddwl, niwed, trawma a thrallod gan ddangos cylch dieflig rhwng iechyd meddwl a thlodi. Gall blynyddoedd cynnar yn llawn anhrefn arwain at broblemau iechyd emosiynol sy’n effeithio ar fynediad at addysg a chyflogaeth all wedyn gynyddu siawns pobl ifanc o gael cyswllt â’r system cyfiawnder troseddol neu fod heb waith a thlodi. Mae pobl sydd yn byw bywydau yn llawn trawma a niwed, yn cynnwys tlodi, hefyd yn cael eu heffeithio’n anghymesur gan broblemau iechyd emosiynol – yn cynnwys cael diagnosis o orbryder, iselder, ADHD, anabledd dysgu, anhwylderau bwyta, ac yn y blaen sydd yn atgyfnerthu ymhellach y rhwystrau rhag dysgu a chreu incwm.

Mae arolwg o rieni lleol ar ddiwedd 2020 yn dangos realaeth rhai o’r materion hyn – roedd llai na hanner yr ymatebwyr yn teimlo bod iechyd meddwl eu cymuned yn dda, dim ond traean ddywedodd fod ganddynt ddigon o arian i fyw arno, ac roedd llai na phumed yn meddwl bod eu cymuned yn lle da i fyw.

Gwyddom fod angen canolbwyntio ar y blynyddoedd cynnar am y gall profiadau niweidiol yn ystod plentyndod o’r fath gael effaith barhaus ar fywydau ifanc ond os gallwn estyn allan i deuluoedd gyda chymorth wedi ei deilwra, yn seiliedig ar y ddealltwriaeth yma, gallwn roi cymorth ar gyfer dechrau gwell mewn bywyd. Mae rhaglenni ymchwil ac ymyrraeth blaenorol wedi tueddu i ganolbwyntio ar y berthynas rhwng rhieni a phlant, ond dengys tystiolaeth newydd fod pethau yn fwy cymhleth. Mae cymryd golwg ehangach yn golygu y gallwn weithio tuag at greu amgylcheddau teuluol a chymuned iach er mwyn sicrhau bod plant yn ffynnu. Yn ymarferol, mae hyn yn golygu bod angen systemau arnom sydd yn cefnogi ymagweddau sy’n ystyriol o’r teulu cyfan. Mae angen i ymyriadau ganolbwyntio ar anghenion y teulu cyfan a deall effaith trawma a thrallod o un genhedlaeth i’r llall.

Dweud Straeon

Ein prosiect arloesol fydd i roi’r meddylfryd a’r ymarfer yma ar waith ar lefel hyper-leol gyda phreswylwyr a rhanddeiliaid allweddol Betws trwy ddefnyddio ymagweddau dweud straeon (naratif) – sydd yn ystyried cyd-destunau ehangach bywydau a chydberthynas pobl.

Mae ein straeon yn rhoi’r cyd-destun ar gyfer ein dewisiadau a’n hymddygiad (rydym yn actorion yn ein straeon ein hunain). Mae gennym i gyd straeon amdanom ein hunain, ac rydym yn talu sylw i wybodaeth sy’n cefnogi ein ‘straeon dewisol’. Nid y stori sydd gennym amdanom ni ein hunain, neu ein cymuned a’n hetifeddiaeth, yw’r unig stori sydd ar gael. Mae ymagwedd naratif yn canolbwyntio ar ofyn beth sydd wedi digwydd neu yn digwydd i rywun. Yn hytrach na gofyn beth sydd yn bod arnynt. Mae’r gwahaniaeth cynnil hwn yn symud y broblem oddi wrth y person i safbwynt ehangach am eu hamgylchiadau. Pan fyddwn yn deall bod ein hiechyd meddwl yn bennaf am ein hamgylchiadau, mae hwn yn newid angenrheidiol sylfaenol. Mae’n ein galluogi ni i chwilio am atebion gwahanol gan ganolbwyntio ar achosion ein problemau. Mae’n ein galluogi i ddefnyddio’r sgiliau, y galluoedd, y gwerthoedd, yr ymrwymiadau, y credoau a’r cymwyseddau – asedau – sydd gan bob un ohonom hefyd.

Bydd ein prosiect yn archwilio ffyrdd o ddarparu cymorth a gwasanaethau sydd yn cael eu harwain gan gymuned, yn ystyriol o drawma, yn sensitif yn ddiwylliannol ac, yn y pen draw, yn gwella. Wedi eu hwyluso gan rôl newydd Seicolegydd Cymdogaeth a Swyddog Prosiect CAG Betws, byddwn yn gweithio gyda rhieni lleol i sefydlu rhwydweithiau cymorth sydd yn hunanwella, wedi eu harwain gan gymheiriaid.

Straeon ar gyfer Newid Systemau

Mae bodau dynol bob amser wedi defnyddio straeon i wneud synnwyr o’n byd o anhrefn. Mae angen byd cynhwysfawr ac ystyrlon ar gyfer iechyd meddwl da. Heddiw mae dealltwriaeth gynyddol, er mwyn mynd i’r afael â phroblemau fel newid hinsawdd, anghydraddoldeb, a gofal iechyd, mae angen ymagwedd system gyfan arnom. Mae hyn yn golygu edrych am allan a gweld y system— edrych ar yr elfennau, rhyng-gysylltiadau, ei ddiben ehangach, a’i swyddogaeth. Mae deall y straeon hyn yn hanfodol i’n helpu ni i wneud synnwyr ohonynt.

Mae gan straeon lawer o rinweddau gwahanol sy’n eu gwneud yn bwysig ar gyfer newid systemau. Gall straeon ein helpu i gysylltu â’n hemosiynau a chael ystyr o batrymau. Gallant ddod â chymunedau at ei gilydd a chreu empathi ar draws gwahaniaeth. Gallant wneud i bethau deimlo’n bosibl. Felly, os ydym eisiau newid gwerthoedd, meddylfryd, rheolau a nodau system, mae newid y stori yn sylfaenol.

Byddwn yn defnyddio dweud straeon ar gyfer newid systemau trwy gyd-ddatblygu ymagwedd yn seiliedig ar le tuag at ddeall angen a gwella llesiant cymunedol a chadernid yn Betws. Bydd hyn mewn tair rhan yn cynnwys gwella dealltwriaeth o iechyd meddwl cymunedol, datblygu sgiliau creu ystyr, dweud straeon a gweithredu ar y cyd, yn ogystal ag adlewyrchu, dysgu, gweithredu a chwilio am ffyrdd o gynnal newid.

Yr hyn yr ydym yn gobeithio ei ddysgu

Mae ein systemau presennol o gymorth ar gyfer plant a’u teuluoedd wedi creu rhaglenni sydd yn newid bywydau a mentrau sydd wedi cyfrannu at welliannau i gannoedd ar filoedd o blant. Ond gan fod y byd wedi mynd yn fwy cymhleth ac yn gofyn mwy, ni all ein hymagwedd bresennol gadw i fyny. Nid yw datrys argyfwng iechyd meddwl yn ymwneud â mwy o fynediad at therapi un i un, cwnsela, therapi neu wasanaethau iechyd meddwl yn unig. Mae’n ymwneud â chreu cymunedau seico-gymdeithasol iach. Mae’n bryd archwilio’r hyn y mae plant a theuluoedd heddiw ei angen a sut i ailddylunio ein hymagwedd a’n gwasanaethau i’w helpu yn well.

Gwaddol a Lledaenu 

  • Yn ystod y prosiect peilot hwn, bydd dau ddigwyddiad dysgu i rannu’r wybodaeth gyda’r CAG a rhanddeiliaidlleol.
  • Bydd adnoddau’n cael eu rhannu ar wefan y CAG ac ar gael i randdeiliaid
  • Bydd adroddiad gwerthuso a chasgliad o’r hyn a ddysgwyd a straeon fydd yn
  • cael eu rhannu gyda rhanddeiliaid allweddol

Addaswyd o:

  • “Breaking the Poverty & Poor Mental Health Cycle: The Need for Whole Family Early Years Support” Jen Daffin, 2021
  • “ELC Community Trauma Project Pilot Plan, Bettws ELC, 2020
  • “Community Resilience and Wellbeing in Bettws – draft survey report”, 2020