O COVID I GOSTAU BYW YMCHWIL NEWYDD YN AMLYGU HERIAU PARHAOL SY’N WYNEBU TEULUOEDD YNG NGHYMRU

Mae gwir raddfa’r heriau sydd wedi wynebu teuluoedd yng Nghymru dros y misoedd a’r blynyddoedd diwethaf wedi eu hamlinellu mewn adroddiad gan Achub y Plant.

Mae ‘O Covid-19 i Gostau Byw: 18 mis o ddarparu Grantiau’r Blynyddoedd Cynnar i Deuluoedd yng Nghymru yn amlygu rhai o’r prif broblemau y mae teuluoedd yn eu profi a sut y gallent gyfuno i wneud bywyd o ddydd i ddydd yn fwy cymhleth a heriol.

Mae tlodi ar gynnydd ar draws y DU a Chymru sydd â’r lefel uchaf o dlodi o’i chymharu â’r holl wledydd eraill, gyda bron 1 mewn 3 o blant yn tyfu i fyny yn ei afael. Mae trasiedi gynyddol tlodi plant yn y DU wedi cael ei dwysáu gan bandemig COVID-19 a’r argyfwng costau byw. Mae wedi gadael y plant mwyaf bregus a’u teuluoedd yn wynebu caledi cynyddol.

Trwy weithio gyda phartneriaid mewn cymunedau lleol gydol cyfnod pandemig a’r cyfnodau clo dilynol, fe wnaeth Achub y Plant ddosbarthu grantiau brys i deuluoedd ar draws y DU. Roedd y grantiau yma yn eu galluogi i gael pethau fel gwelyau, cadeiriau uchel, pramiau ac eitemau hanfodol eraill i’r cartref. Roeddent hefyd yn cynnwys adnoddau dysgu fel llyfrau, teganau, gweithgareddau addysgol, a thalebau i’w gwario ar fwyd ac eitemau hanfodol fel dillad.

Yn anffodus, ni chafodd yr angen yma am gymorth materol ei ddiwallu pan ddaeth y cyfnod clo i ben. Mae’r argyfwng costau byw yn golygu bod teuluoedd ar draws Cymru wedi parhau i gael anawsterau yn fforddio’r eitemau a’r adnoddau sydd eu hangen arnynt i helpu eu plant i ffynnu.  Dyma pam fod Achub y Plant wedi parhau i weithio gyda phartneriaid i ddarparu cymorth i deuluoedd trwy Grantiau’r Blynyddoedd Cynnar gan gyrraedd dros 1500 o blant yn byw ar 775 o aelwydydd dros y deunaw mis diwethaf.

Yn yr adroddiad byr yma rydym yn amlinellu canfyddiadau yn egluro pam fod ar deuluoedd angen y Grantiau’r Blynyddoedd Cynnar yng Nghymru dros y 18 mis diwethaf. Mae’n dangos mai’r mater mwyaf amlwg oedd Covid-19 a’r cyfnodau clo cysylltiedig. Yn yr un modd, yr argyfwng costau byw sydd wedi cynyddu ers y pandemig, yw’r ail fater mwyaf amlwg wnaeth effeithio ar deuluoedd. Mae pob un o’r digwyddiadau cymdeithasol ac economaidd enfawr hyn yn sefyll ar y cyd ag amrywiaeth o heriau eraill y mae teuluoedd yn eu hwynebu, fel materion gyda budd-daliadau, costau sy’n gysylltiedig gyda babi newydd, anableddau a phroblemau iechyd, dod i Gymru fel ffoadur neu geisiwr lloches, a materion tai, yn cynnwys digartrefedd a goroesi cam-drin domestig.

Meddai Melanie Simmonds, pennaeth Achub y Plant Cymru: “Cyn gynted ag y dechreuodd effaith uniongyrchol pandemig Covid-19 lacio, daeth yr argyfwng costau byw i’r amlwg gan adael y plant mwyaf bregus a’u teuluoedd yn wynebu caledi cynyddol.

“Mae’r cymorth a ddarperir trwy Grantiau’r Blynyddoedd Cynnar yn rhoi rhywfaint o ryddhad i deuluoedd, gan eu helpu i fodloni eu hanghenion materol a chefnogi addysg eu plant. Mae’r cymorth a ddarperir gan ein partneriaid cymunedol lleol yn mynd ymhellach i gefnogi teuluoedd trwy’r amrywiaeth o heriau y maent yn eu hwynebu. Fodd bynnag, dim ond i ryw fan y gall y cymorth hwn fynd; mae angen digon o arian ar blant a’u teuluoedd nid yn unig i oroesi, ond i ffynnu.”

Mae’r elusen gymunedol Action in Caerau & Ely (ACE) yng Nghaerdydd yn cefnogi trigolion gyda sesiynau galw-i-mewn, siop deganau sy’n cael ei rhedeg gan wirfoddolwyr, pantri fwyd, man cynnes, caffi a gardd gymunedol. Mae ACE hefyd yn un o brif bartneriaid Achub y Plant sy’n dosbarthu’r  Grantiau Blynyddoedd Cynnar.

Meddai Nerys Sheehan, Cydlynydd Cefnogaeth Gymunedol Action in Caerau & Ely: “Ers y pandemig rydym wedi gweld cynnydd aruthrol yn y nifer o bobl sy’n dod atom eisiau help ac erbyn hyn mae gennym ryw hanner cant o bobl yn dod drwy’r drws yn wythnosol. Dydi pobl ddim yn gwybod lle i droi ac yn canfod eu hunain mewn sefyllfa argyfyngus heb allu fforddio bwyd a thanwydd. Mae’r math yma o grant yn gallu gwneud gwahaniaeth i gymaint o bobl ond dim ond hyn a hyn allwn ni ei wneud. Rwy’n poeni am y misoedd i ddod a sut y mae hyn i gyd yn mynd i effeithio’r rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas. Mae pethau’n mynd i waethygu.”

Ychwanegodd mam sengl o Gasnewydd a dderbyniodd un o’r grantiau yn ddiweddar: “Rwy’n mynd i ddefnyddio fy nhaleb i stocio i fyny ar fwyd – lot o duniau i gael ni drwy hyn i gyd –  oherwydd dwi’n wirioneddol stryglan i brynu yr hyn ‘ry’n ni ei angen.  Rydw i hefyd yn mynd i brynu anrhegion Nadolig i’m merch fach. Dydw i ddim yn gwybod be fyddwn ni wedi ei wneud heb y grant yma.”

Mae Melanie Simmonds yn teimlo’n gryf y dylid troi rhethreg yn weithred i wneud yn siŵr nad oes yr un plentyn yn colli allan. Meddai: “Mae Llywodraeth y DU yn eu datganiad diweddar wedi cymryd camau i leihau’r boen a’r pryder ar deuluoedd sydd wedi eu gorfodi hyd yma i fyd heb anghenion sylfaenol ac wedi gorfod mynd i ddyled. Mae cynyddu’r cap budd-daliadau i gyfateb gyda chwyddiant yn arwyddocaol. Ond rydym yn credu bod angen £10 yn ychwanegol y mis i’r elfen blant o’r Credyd Cynhwysol i roi cymorth i deuluoedd yn y tymor-hir ynghyd â mynd i’r afael gyda chostau gofal plant a chyfleon gwaith cynaliadwy.

“Mae hefyd angen i ni wneud yn siŵr nad yw’r toriadau i gyllideb Llywodraeth Cymru yn mynd i effeithio at deuluoedd sydd angen cael mynediad i wasanaethau cyhoeddus angenrheidiol.”

Nodiadau i Olygyddion:

Cliciwch yma am gopi o’r adroddiad

Mae croeso ichi rannu