Y llynedd, wrth i’r wlad wyro rhwng cyfnodau clo covid a chyfyngiadau ar gymysgu’n gymdeithasol, gofynnwyd i Snook, ymgynghoraeth sy’n gweithio ar ailddylunio gwasanaethau, i’n helpu i ddyfnhau ein hymgysylltiad â theuluoedd er mwyn sicrhau bod eu hanghenion a’u huchelgeisiau yn ganolog i bopeth yr ydym yn ei wneud. Gelwir y broses hon o asiantaethau a chleientiaid yn gweithio gyda’i gilydd yn gyd-ddylunio neu gyd-gynhyrchu os yw cleientiaid yn gysylltiedig â chyflwyno’r gwasanaethau hefyd.

Felly, rhwng Rhagfyr 2020 a Mawrth 2021, hwylusodd Snook nifer o weithdai gyda phartneriaid ar draws cymuned Addysg Gynnar Betws, yn cynnwys sefydliadau addysg, iechyd a gwirfoddol a chymuned. Ein nod oedd creu fframwaith ar gyfer cyd-ddylunio ac archwilio beth yw’r rhwystrau, y cyfleoedd a’r anghenion i’w gyflawni. Roedd y gweithdai’n canolbwyntio ar bum elfen – gweledigaeth, gwerthoedd, persona, sianeli, gwahanrediad – a galluogwyd ni i’w harchwilio’n fanylach trwy ofyn cwestiynau fel, beth ydych yn credu ynddo, sut rydym yn wahanol, sut rydym yn cyfathrebu?

Oherwydd cyd-destun y pandemig, roedd rhai o’r rhain yn anodd gweithio trwyddynt – mae cyfathrebu gyda, a rhwng teuluoedd, a rhwng teuluoedd a sefydliadau wedi bod yn arbennig o anodd, a gall fod yn anodd ymgysylltu â theuluoedd pan fyddant yn canolbwyntio ar flaenoriaethau uniongyrchol, heb fynediad at dechnolegau cyfathrebu, ac yn ofni gweithgareddau grŵp pan roedd cyfraddau covid yn dal yn uchel.

Beth wnaethom ni ei ddysgu?

Anghenion Cymuned

  • Mae rhieni/gofalwyr angen amser a ffordd o gymryd rhan sy’n gweithio iddyn nhw. Maent yn haeddu teimlo’n ddiogel ynddynt eu hunain, eu cartrefi, eu hamgylchedd er mwyn teimlo’n ddigon hyderus i gymryd rhan
  • Mae angen cymorth arnynt i oresgyn unrhyw ddiffyg ymddiriedaeth neu ysgogiad – mae angen iddynt deimlo y bydd eu lleisiau’n cael eu clywed er mwyn teimlo’n hyderus gyda’u safbwyntiau eu hunain
  • Mae angen grymuso plant i ddeall beth allai cymryd rhan yn y gymuned ei olygu iddyn nhw. Mae angen perthnasoedd cryf arnynt i deimlo’n ddiogel y bydd eu lleisiau’n cael eu clywed
  • Mae angen i arweinwyr a gwirfoddolwyr rheolaidd cymuned deimlo bod eu gwaith yn cael ei gydnabod a’i werthfawrogi. Mae angen i fusnesau lleol weld y bydd y newidiadau o fudd iddynt a’u cwsmeriaid
  • Mae angen cyfathrebu clir ac iaith gyffredin ar bartneriaid sy’n cyflwyno gwasanaeth CAG fel bod pawb – yn cynnwys teuluoedd – yn deall mai yr un tîm ydym
  • Mae angen i bartneriaid sy’n cyflwyno gwasanaethau ddod i adnabod teuluoedd a’u hanghenion unigryw
  • Mae angen i gyd-ddylunio a chydgynhyrchu arwain gweithredoedd cynaliadwy ac ymyriadau er mwyn i ni gynnal ein hysgogiad i barhau’n gysylltiedig

Rhwystrau

  • Mae hyder – neu ddiffyg hyder – yn aml yn ganolog i’r rhwystrau rhag cymryd rhan a chyflwyno. Mae gan lawer o bobl ddiffyg profiad a hyder yn defnyddio technoleg, yn gofyn am gymorth, yn deall beth mae cyd-ddylunio’n ei olygu
  • Mae gwasanaethau yn aml wedi eu dylunio’n fwy o amgylch y gweithwyr proffesiynol sy’n eu cyflwyno na gofynion eu defnyddwyr
  • Mae mynediad at ofod, amser a thechnoleg yn rhwystr allweddol arall – yn arbennig yn ystod y pandemig
  • Cael ymrwymiad gan gymunedau y gallech fod wedi ymgynghori gyda nhw yn y gorffennol sydd heb weld gwahaniaethau gweladwy yn eu bywydau

Cyfleoedd

  • Mewn ymagwedd – sicrhau ein bod yn cyfathrebu’r hyn yr ydym yn ei wneud – mae i gyd i’w wneud â hynny – roi hyder bod y gymuned yn werthfawr ac yn rhan ddilys o’r broses o wneud penderfyniadau. Yna sicrhau bod y broses yn ymarferol i deuluoedd a phartneriaid cyflwyno a’n bod yn dysgu o’r hyn yr ydym yn ei wneud a’r hyn sydd wedi cael ei wneud o’r blaen
  • Mewn prosiectau – arddangos theori ar waith; dechrau gyda rhai prosiectau bach i ddatblygu momentwm

Ei wneud yn ymarferol – datblygu’r Clwb Bisgedi

Mae’r Clwb Bisgedi yn gyfle i rieni (gyda neu heb eu plant) i ddod ynghyd i rannu gwybodaeth, cymorth a chyngor. Mae wedi ei leoli yn Betws, yn Bloom, elusen leol, a chafodd ei ysbrydoli gan grwpiau tebyg mewn mannau eraill yn ne Cymru. Fe’i dechreuwyd gan rieni lleol mewn cydweithrediad â gweithwyr o’r cymdeithasau tai a GAVO, a arweiniodd y gweithgareddau i ddechrau, ond daeth y grŵp yn gynyddol hunangynhaliol.

Yna daeth y pandemig ac nid oedd y grŵp yn gallu cyfarfod mewn person am gryn amser, wnaeth rwystro datblygiad ymreolaeth y grŵp. Cadwodd yr aelodau mewn cysylltiad gan ddefnyddio WhatsApp, oedd yn effeithiol iawn yn ystod y pandemig – roedd yn galluogi aelodau i gadw mewn cysylltiad a pharhau â’r cyfeillgarwch oedd wedi datblygu, gan frwydro yn erbyn yr unigrwydd a’r ynysu yn ystod y cyfnod clo. Gwelsant hefyd bod WhatsApp yn ofod mwy niwtral ar gyfer gwneud awgrymiadau a datblygu syniadau.

Yn ystod haf 2021, penodwyd Kirstin Nott yn Swyddog Prosiect CAG gyda briff i ddatblygu ymgysylltu teuluol. Un o’r pethau cyntaf a wnaeth oedd ceisio adfywio’r Clwb Bisgedi. Er iddi drefnu a hwyluso gweithgareddau ar gyfer y grŵp i ddechrau, mae wedi gallu datblygu rôl fwy cefnogol. Mae aelodau’r grŵp yn awgrymu gweithgareddau a materion yr hoffent glywed amdanynt, ac mae Kirstin yn eu trefnu. Erbyn Nadolig 2021, roedd y grŵp yn teimlo’n ddigon galluog a hyderus i drefnu parti ar gyfer y plant, gan wneud hyn eu hunain yn bennaf. Roedd yn llwyddiannus iawn, ond roedd y grŵp yn teimlo eu bod wedi dysgu cryn dipyn!

Mae model y Clwb Bisgedi bellach yn cael ei efelychu ar draws Betws gyda Chlybiau Bore Coffi’n cael eu cynnal yn wythnosol ym mhob un o’r ysgolion cynradd.

Mae croeso ichi rannu